آخرین اخبار:
آخرین به روزرسانی: ۱۶ آذر

مرگ ناگهانی ورزشکاران حین تمرین و در زمین مسابقه!

۲۹ شهریور ۱۳۹۵ سرآشپز
IMG_20160919_123726

مرگ تراژیک بهمن گلبارنژاد در آخرین روزهای برگزاری مسابقات پارالمپیک ریو بهانه ‌ای شد تا به موضوع مرگ ورزشکاران در صحنه مسابقات ورزشی از منظری متفاوت نگاه کنیم. به گزارش سایت آشپزباشی، ورزش و فعالیت بدنی به عنوان یکی از عناصر و پایه‌ های مهم سلامت جسم و روح انسان، همواره و از ازمنه قدیم مورد توجه نوع بشر قرار داشته است. بحث پایه ‌گذاری مسابقات المپیک در یونان باستان نیز منهای انگاره ‌های پهلوانی و قهرمانی، در بطن خود «ورزیدن» و تحرک بدنی را مد نظر می‌داشت چه آن که در همان دوران نیز جنگاوران و سرداران زیادی برای کسب عنوان ‌ها و صفات قهرمانانه در دسترس بودند و لزومی نداشت برای محک زدن عمق پهلوانی و شجاعت افراد مسابقات ورزشی برگزار شود.

به بهانه درگذشت رکاب زن پارالمپیک ایرانی ، بهمن گلبارنژاد

در واقع این نفس ورزش بود که در المپیک ستایش می‌شد و بعد از ورود به دوران مدرن و احیای مسابقات المپیک جدید نیز این مهم مورد توجه قرار گرفت کما اینکه تا اوایل دهه ۷۰ میلادی نیز اولویت حضور در این مسابقات با ورزشکاران غیر حرفه ‌ای (شما بخوانید آن‌ها که ورزش را برای ورزش می‌خواهند و نه پول و مقام و شهرت) بود و از این دهه به بعد است که کم کم پای ورزش حرفه‌ ای و مسائل اقتصادی و حتی سیاست به المپیک باز می‌شود.
اما در این لحظه که شما در حال خواندن مطلب پیشِ رو هستید، هیجانات آخرین المپیک عصر حاضر در شهر ریودوژانیرو فروکش کرده و مسابقات پارالمپیک (مختص ورزشکاران دارای معلولیت ‌های جسمی و ذهنی) نیز اختتامیه خود را پشت سر گذاشته است. اما نکته‌ ای که دستاویز تهیه این گزارش شد اتفاقی است که در آخرین روزهای برگزاری مسابقات پارالمپیک ریو رقم خورد و طی آن بهمن گلبارنژاد دوچرخه‌ سوار ایرانی حاضر در مسابقات بر اثر حادثه بوجود آمده در مسابقه جاده، جان خود را از دست داد. گلبارنژاد با این اتفاق نام خود را به عنوان اولین ورزشکار تاریخ پارالمپیک جهان  که در جریان مسابقات درگذشت به ثبت رساند.
این حادثه تأسف بار منهای بر انگیختن تأثر عمیق ما ایرانی‌ ها به عنوان هموطنان گلبارنژاد و تحت تاثیر قرار دادن مسابقات پارالمپیک ریو، نکته‌ ای مهم و اساسی را بار دیگر و از تریبون جهانی المپیک گوشزد کرد که همانا «مرگ ناگهانی ورزشکاران در جریان برگزاری مسابقات ورزشی» بود. این مرگ ‌ها که در ادامه گزارش به بخشی از مشهورترین‌ شان اشاره ‌ای هرچند کوتاه خواهد شد در دو رده «مرگ ‌های بر اثر حوادث بیرونی» و «مرگ‌ های بر اثر اختلالات جسمی شخص ورزشکار» قابل بررسی هستند.

بله! تو یک قهرمانی اما، حادثه هیچگاه خبر نمی‌کند

حادثه به وجود آمده برای دوچرخه سوار ایرانی با توجه به گزارشات اولیه موجود (که از برخورد او با حصارهای حاشیه محل برگزاری مسابقه حکایت دارند) می‌تواند در دسته اول و «مرگ‌ های حادث شده بر اثر حوادث بیرونی» بررسی شود که در یک نگاه کلی و بر اساس نظریه «حادثه هیچگاه خبر نمی‌کند» می‌توان آن را در ادامه روند زندگی و حوادث خوب و بد آن ارزیابی کرد. کما اینکه کمیته برگزاری مسابقات پارالمپیک ریو و پلیس برزیل نیز مشغول بررسی جزئیات این حادثه هستند تا اگر پای مقصری در میان است آن را به جهانیان معرفی کرده و بازخواستش کنند.
در تاریخ ورزش حرفه‌ ای جهان کم نبوده و نیستند ورزشکارانی که بر اثر حوادثی از این دست جان خود را از دست داده‌اند. یکی از مشهورترین ورزشکارانی که در اتفاقی تقریباً مشابه با حادثه به وقوع پیوسته برای دوچرخه سوار ایرانی جان خود را از دست داد آیرتون سنا (Ayrton Senna da Silva) قهرمان برزیلی و نامدار مسابقات فرمول یک جهان بود که در سال ۱۹۹۴ طی یک تصادف سنگین در مسابقات گرندپری سن مارینو در جاده‌های ایتالیا، در حالی که پیشتاز مسابقات بود جان خود را از دست داد. اتفاقاتی از این دست کم نبوده‌اند و ورزشکاران نامدار و بی نام نشان زیادی بر اثر سوانح ناخواسته و همچنین تروماهای رایج در مسابقات رزمی از قبیل بوکس، تکواندو و… جان خود را از دست داده‌اند.
همانطور که پیشتر نیز به آن اشاره شد حادثه به وجود آمده برای بهمن گلبارنژاد، دوچرخه سوار فقید ایرانی، مسئله «مرگ ناگهانی ورزشکاران در جریان برگزاری مسابقات ورزشی» را از تریبون پر مخاطبی چون المپیک بار دیگر در معرض دید جهانیان قرار داد. حوادث به وقوع پیوسته برای ورزشکارانی چون گلبار نژاد و آیرتون سنا را با توجه به حادثه‌ محور بودنشان آنچنان نمی‌توان به روح ورزش گره زد اما در بخش دوم شایع‌ ترین مرگ‌های ورزشی یعنی «مرگ‌ بر اثر اختلالات جسمی شخص ورزشکار» بی‌ هیچ اما و اگری باید «ورزش» را عامل اصلی (و نه مقصر) آن قلمداد کرد.

مرگ‌ های ورزشی، غم ‌انگیز و البته سوال ‌برانگیز

جالب است بدانید اکثر مرگ‌ های به وقوع پیوسته در مسابقات ورزشی در دسته بندی دوم (ذکر شده در این گزارش) یعنی «مرگ‌ های بر اثر اختلالات جسمی شخص ورزشکار» قرار می‌گیرند و جالب ‌تر آن که در میان تمامی عوامل موجود، عامل «نارسایی قلبی» مهمترین دلیل مرگ و میرهای ورزشکاران در زمین‌ های مسابقه را تشکیل می‌دهد. این مرگ ‌ها که به «مرگ ناگهانی قلبی» نیز مشهور هستند هر ساله تعداد زیادی ورزشکار، از آماتور تا حرفه‌ ای، و از سالن‌ های تمرین معمولی در سطح شهر تا استادیوم‌ های بزرگ و مملو از تماشاگر را به کام خود می‌کشند. در تعریف پزشکی «مرگ ناگهانی قلبی» به مرگی گفته می‌شد که کاملا بی مقدمه، بدون علائم قبلی و بی آنکه کسی در انتظارش باشد رخ نموده و ظرف یک ساعت علائم آن شروع شده و نهایتاً فرد را از پای در می‌آورد. بر اساس آمارهای موجود این حادثه ۳ در هر ۱۰۰ هزار ورزشکار (در طول سال) اتفاق افتاده و ورزشکاران مبتدی تا حرفه‌ای را در بر می‌گیرد.
برای این نوع از مرگ میان ورزشکاران هم مثال‌ های معروفی وجود دارد که به سبب گستردگی پوشش رسانه ‌ای، هر کدام به خاطره‌ ای هرچند غم‌ انگیز برای مخاطبان ورزش حرفه‌ ای در جهان تبدیل شده‌اند. این میان مرگ تراژیک «مارک ویوین فوئه» بازیکن تیم ملی فوتبال کامرون در مسابقات جام کنفدراسیون ‌ها، شاید مشهورترین از نوع خود باشد که مقابل دیدگان هزاران تماشگر حاضر در ورزشگاه و میلیون‌ ها مخاطبی که پای گیرنده های تلویزیون خود نشسته بودند رخ داد. هنوز که هنوزه مخاطبان تلویزیونی چشمان باز و وحشت زده فوئه را که به پشت روی زمین چمن افتاده بود و نفس نفس می‌زد به یاد دارند. او طی برگزاری مسابقه فوتبال بین تیم‌های کامرون و کلمبیا در سن ۲۸ سالگی درگذشت؛ علت مرگ: ایست قلبی .
اما این فوتبالیست جوان و ناکام کامرونی تنها نام حاضر در لیست بلند بالای تلفات ورزشکاران در حین انجام مسابقات و تمرینات ورزشی نیست. «پیر ماریو موروسینی» فوتبالیست ایتالیایی و «میکولوش فهر» فوتبالیست جوان مجارستانی دیگر بازیکنانی هستند که به رغم جوانی در زمین فوتبال دچار حمله قلبی شده و جان خود را از دست داند. به این فهرست می‌توان «هانک گاترز» بسکتبالیست آمریکایی و «فلو هایمن» ستاره المپیک تیم والیبال زنان آمریکا را نیز اضافه کرد.

فعالیت ورزشی، متهم شماره یک، یا کاملاً بی‌گناه

اما آیا این که همه ورزشکاران نامبرده در حین انجام فعالیت ‌های ورزشی جان خود را از دست داده‌اند می‌تواند ما را به این نتیجه قطعی برساند که «ورزش» عامل اصلی یا حداقل ثانویه بروز این مرگ‌ هاست؟ قبل از پاسخ به این سوال ذکر چند نکته ضروری است. بر اساس نتایج تحقیقی که یک تیم مجرب بر روی مرگ‌های ناگهانی ورزشی به انجام رسانده است، اکثر قریب به اتفاق قربانیان این حوادث (بیش از ۸۰ درصد) از بیماری های ارثی و مادرزادی قبلی و عروقی رنج برده و جالب تر آنکه بیشتر آن‌ها تا قبل از فرا رسیدن لحظه موعود از بیماری خود و شدت آن اطلاع نداشته ‌اند. اگر بخواهیم کمی ریزتر وارد ماجرا شویم باید به بیماری کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک (cardiomyopathy) یا رشد دیواره و ضخیم‌شدن عضله قلب اشاره کنیم. این بیماری یکی از فراگیرترین علل مرگ ناگهانی ورزشکاران و علت اصلی بیش از ۳۵ درصد مرگ ‌های ورزشی است.
کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک یک بیماری ارثی است و از هر پانصد نفر یک نفر به آن مبتلاست. در این بیماری، دیواره عضلانی بطن چپ و دیواره بین بطنی به شکلی نامتقارن دپار ضخیم شدگی می شود. این نارسایی منجر به کوچک شدن حفره بطن و انسداد مسیر خروجی آن به سمت آئورت می‌شود. اما آنچه که مرگ ناگهانی را رقم می زند وقوع آرتیمی‌ (غیرطبیعی بودن ریتم قلب) به خصوص حین ورزش شدید است. در واقع اگر جانباختگان در میادین ورزشی، حتی یک بار تحت آزمایش قرار گرفته و بیماری آن‌ها تشخیص داده می‌شد، اولین و آخرین توصیه ‌ای که از زبان پزشک معالج خود می‌شنیدند این بود که باید ورزش حرفه ‌ای را کنار بگذارند. کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک تقریباً علامت بیرونی خاصی ندارد و شاید بتوان گفت (متاسفانه) اولین و آخرین تظاهر آن در لحظه مرگ بروز می‌کند.

راه های جلوگیری از مرگ ناگهانی در حین ورزش

همانطور که اشاره شد حدود ۸۰ درصد از مرگ‌ های ناگهانی در ورزش منشا ارثی و ژنتیکی دارند و شاید تنها با چند آزمایش ساده و تخصصی بتوان به وجود آن‌ها آگاهی یافت و بر اساس نتیجه به دست آمده برای کیفیت و چگونگی ادامه زندگی نقشه کشید. در ۲۰ درصد باقی مانده که بیشتر در ورزشکاران بالای ۳۵ سال نمود پیدا می کند تصلب شرایین (تنگی عروق کرونری) نقشی اساسی ایفا می‌کند. عامل اصلی این نارسایی رسوب کلسترول روی دیواره‌ رگ‌ هاست که با افزایش سن حادتر می‌شود. تغییر سبک زندگی و نظارت بر کیفیت خورد و خوراک شاید یکی از مهمترین عوامل در به حداقل رساندن ضریب وقوع مرگ ناگهانی در ورزشکاران بالای ۳۵ سال باشد. باید توجه داشت که مرگ ناگهانی خصوصا در ورزش درمان و احیای خاصی ندارد و متاسفانه در بیشتر موارد زندگی ورزشکار را به پایان خود می‌رساند. باید توجه داشت که با توجه به پایین بودن آمار این نوع از مرگ (به نسبت دیگر موارد) در رقابت ‌های ورزشی، کمیته‌ های برگزاری مسابقات اصراری بر چکاپ ورزشکاران پیش از آغاز مسابقات نشان نمی‌دهند و البته منطقی هم به نظر می‌رسد. از هر ۲۰۰ هزار ورزشکار در دنیا تنها یک نفر دچار مرگ ناگهانی می‌شود و این رقم بزرگی نیست اما از دست دادن یک انسان در معنای عام و یک ورزشکار و قهرمان حرفه ‌ای در معنای خاص خود، از هر جهت خسارت بزرگی است و با توجه به موارد ذکر شده شاید بهتر باشد کسانی که ورزش را به طور حرفه ‌ای یا حتی نیمه حرفه ‌ای دنبال می‌کنند، خود پیشقدم شده و با انجام چند آزمایش ساده تکلیف خود را با زندگی در قالب یک ورزشکار تا حدود زیادی روشن کنند.

دسته بندی ها :

یک نظر

  1. مرتضی ۱ مهر ۱۳۹۵ گفتهپاسخ دادن
    خب با این حساب خیلی هم فرقی نمی کنه ورزشکار باشیم یا نباشیم، چون اگه هر کدوم از ما یکی از این نارسایی های ژنتیکی رو داشته باشیم، یه روز که مثلا مجبوریم دنبال اتوبوس بدویم و استرس و فشار خونمون بره بالا، دیگه کارمون تمومه...

پاسخ دهید

توجه: نظراتی که حاوی مطالب توهین آمیز است منتشر نخواهد شد

ایمیل شما نمایش داده نخواهد شد. فیلد های اجباری با *مشخص شده است. *

*
*

اپلیکیشن آشپزباشی

اپلیکیشن آشپزباشی را برروی تلفن های هوشمند خود داشته باشید!

کلیه حقوق این سایت محفوظ و متعلق به آشپزباشی است.